Wat als… Fellaini’s goal tegen Spanje in 2008 wél telde?

Op 15 oktober 2008 stond een jonge Belgische ploeg dicht bij een stunt tegen Europees kampioen Spanje, tot een geldige treffer van Marouane Fellaini wegens buitenspel werd afgekeurd. In deze Wat Als…? blijft de vlag omlaag, verdedigen de Rode Duivels hun 2-1 en begint de generatie van Vincent Kompany, Jan Vertonghen en Axel Witsel vier jaar vroeger aan haar internationale doorbraak.

Een geldige treffer zet Brussel op zijn kop

België begon die avond in het Koning Boudewijnstadion met zeven punten uit drie WK-kwalificatiewedstrijden. René Vandereycken koos tegen Spanje voor een behoudend elftal met vijf verdedigers en daarachter doelman Stijn Stijnen. Kompany, Daniel Van Buyten, Thomas Vermaelen, Anthony Vanden Borre en Vertonghen moesten de Europese kampioen afremmen; Fellaini en Timmy Simons bewaakten het centrum. Toch kwamen de Rode Duivels vroeg op voorsprong. Kompany bracht de bal opnieuw voor doel na een hoekschop en Wesley Sonck kopte voorbij Iker Casillas. Andrés Iniesta profiteerde later van balverlies van Fellaini en maakte gelijk. Spanje had sterren als Xavi, David Villa, Carles Puyol en Sergio Ramos, maar België speelde na de rust met opvallend veel durf.

In die tweede helft werkte Fellaini de bal binnen voor de 2-1. De assistent van de Noorse scheidsrechter Tom Øvrebø vlagde voor buitenspel, hoewel herhalingen volgens de toenmalige wedstrijdverslagen aantoonden dat de treffer geldig was. In werkelijkheid bleef het 1-1 en kopte Villa in de 88ste minuut de Spaanse winnaar binnen. Hier blijft de vlag omlaag. België leidt en Vandereycken laat zijn ploeg onmiddellijk terugzakken in de vijfmansverdediging waarmee ze Spanje al lange periodes had vastgezet. Villa krijgt nog altijd ruimte en Spanje blijft aandringen, maar zijn late kopbal ontstaat niet op dezelfde manier: de Belgische flank wordt vroeger dichtgeschoven en Stijnen haalt de laatste voorzet uit de lucht. Fellaini wordt niet de schuldige van de gelijkmaker, maar de matchwinnaar tegen de Europese kampioen.

Van stuntzege naar een onverwachte WK-route

De overwinning bezorgt België tien punten uit vier wedstrijden en verandert vooral de benadering van het tweeluik met Bosnië-Herzegovina in maart 2009. In werkelijkheid stortten de Duivels daar volledig in: eerst 2-4 in Genk, daarna 2-1 in Zenica. Vandereycken werd ontslagen en België bleef achter met zeven punten uit zes duels. Na een zege op Spanje heeft zijn defensieve plan echter gezag. De geloofwaardigste ommekeer is geen nieuwe demonstratie, maar vier punten tegen Bosnië: thuis een krappe overwinning door minder risico te nemen en uit een gelijkspel met Kompany opnieuw centraal in de verdediging. België eindigt daardoor met zeventien punten, voor Turkije en Bosnië, terwijl Spanje ondanks de nederlaag in Brussel overtuigend groepswinnaar blijft.

Als nummer twee moet België nog door de barrages. De acht deelnemers werden verdeeld tussen vier geplaatste landen — Frankrijk, Portugal, Rusland en Griekenland — en vier ongeplaatste uitdagers. België zou door zijn lage ranking bij die tweede groep horen. Een duel met Frankrijk of Portugal blijft voor deze onervaren ploeg bijzonder zwaar; de sportief haalbare route loopt via Griekenland, dat in werkelijkheid Oekraïne met slechts 1-0 over twee wedstrijden uitschakelde. Tegen die compacte ploeg worden Fellaini’s kopkracht, Soncks ervaring en de stilstaande fases van Defour doorslaggevend. België wint thuis met het kleinste verschil en houdt in Athene stand. Niet met sprankelend voetbal, wel met dezelfde discipline waarmee Spanje in Brussel werd verslagen. Voor het eerst sinds 2002 is België opnieuw geplaatst voor een groot toernooi.

Dat WK-ticket versnelt enkele carrières, maar herschrijft niet iedere clubloopbaan. Fellaini speelt al bij Everton en Kompany al bij Manchester City; hun transfers hoeven dus niet opnieuw te gebeuren. Ook Vermaelens overstap van Ajax naar Arsenal in de zomer van 2009 blijft logisch. Voor Vertonghen, Witsel en Defour verandert de internationale waardering wel sneller. Zij krijgen op hun jonge leeftijd kwalificatiewedstrijden onder druk én een voorbereiding op een WK. Eden Hazard, die in november 2008 onder Vandereycken debuteerde, groeit vroeger in een selectie met een helder doel. Romelu Lukaku klopt na zijn doorbraak bij Anderlecht tegen de zomer van 2010 aan, maar een plaats in de WK-kern is geen zekerheid. Vandereycken vertrouwt eerder op Sonck, Mousa Dembélé en Kevin Mirallas dan op een zeventienjarige debutant.

De prijs van het succes is dat Vandereycken aanblijft. Zijn voorzichtige aanpak werkt tegen Spanje en in de barrages, maar maakt België niet plots rijp voor een lange WK-campagne. De verdediging blijft kwetsbaar wanneer ze zelf het spel moet maken en de kern mist nog de latere ervaring van Kompany, Vertonghen en Fellaini. Zuid-Afrika wordt daarom waarschijnlijk een leerschool met uitschakeling in de groepsfase, niet het begin van onmiddellijke wereldtop. Spanje blijft intussen de dominante ploeg van de periode en behoudt voldoende kwaliteit om wereldkampioen te worden. Wat wél verandert, is het zelfbeeld: deze generatie hoeft niet tot 2014 te wachten om te ervaren hoe een eindtoernooi, een afgesloten hotel en drie wedstrijden onder wereldwijde druk aanvoelen.

Onze Scout & Spion keren met een duidelijk oordeel terug uit deze alternatieve realiteit: een geldige treffer van Fellaini had België waarschijnlijk niet rechtstreeks naar Zuid-Afrika gebracht, maar de zege op Spanje kon genoeg vertrouwen en continuïteit opleveren om Bosnië af te houden en via een haalbare barrage het WK te bereiken. De jonge Duivels zouden vier jaar vroeger toernooi-ervaring opdoen, terwijl hun tactische beperkingen en Spanjes overmacht gewoon bleven bestaan. Geen vroeg wereldwonder dus, wel een geloofwaardige generale repetitie voor de generatie die later nummer één van de wereld werd.

Deze special en bijbehorende afbeelding werden gegenereerd met behulp van AI. Onze Scout & Spion zijn de data-experts van VoetbalFocus. Hun artikels combineren correcte feiten met doordachte analyses en scherpe interpretaties.